در حاشیه اختراع دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج:

بهینه سازی و تکثیر سریع گیاه موسیر بومی (Allium stipitatum) از طریق کشت بافت

۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ | ۰۹:۰۰ کد : ۲۵۳۴ اطلاعیه ها
تعداد بازدید:۱۲۰

 

اختراع بهینه سازی و تکثیر گیاه موسیر بومی از طریق کشت بافت توسط اعضای پژوهشگران جوان دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج ثبت شد.

         به گزارش روابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج ابوالفضل حاجی حیدر و سمیه قادرمرزی از اعضای باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان واحد کرج و دانش آموختگان مقطع کارشناسی ارشد رشته مهندسی کشاورزی-علوم باغبانی گرایش بیوتکنولوژی و ژنتیک مولوکولی محصولات باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج موفق به ثبت اختراع خود در زمینه بهینه سازی و تکثیر موسیر بومی از طریق کشت بافت در مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور همراه با دریافت تأییدیه علمی از سازمان پژوهش­های علمی و صنعتی ایران به منظور تجاری سازی و تولید انبوه این گیاه برای اولین بار در کشور شدند.

        سمیه قادرمرزی در توضیح این اختراع خود گفت: «موسیر Allium stipitatum گیاهی تک لپه از تیره نرگس Amaryllidaceae و جنس آلیوم یکی از مهمترین و اقتصادی­ترین سبزی­های پیازی در ایران است، این گونه خوراکی بوده و از خصوصیات دارویی بسیار مهمی برخوردار است. استفاده از کشت بافت به­منظور تکثیر انبوه و تولید تجاری گیاه موسیر بومی ایران تاکنون گزارش نشده است. »

وی افزود: «در این پژوهش روش تکثیر درون شیشه ای کارآمد به منظور تکثیر گونه A. stipitatum از طریق تکثیر صفحه پایگاهی پیاز بررسی شد و در ابتدا ریزنمونه­های صفحه پایگاهی پیاز به منظور استقرار بر روی دو محیط کشت MS و ½MS با غلظت­های مختلف هورمون­های  BAو NAA و IAA و زغال فعال کشت شدند.»

  این عضو باشگاه پژوهشگران جوان واحد کرج در خصوص نتایج به دست آمده گفت: «نتایج نشان داد بیشترین تعداد ساقه (66/4) در محیط کشت حاوی 1 میلی­گرم در لیتر هورمون BA به همراه 5/0 میلی­گرم در لیتر NAA به­دست آمد و همچنین بیشترین رشد طولی ساقه­ها (32/6 سانتی­متر) در تیمار هورمونی حاوی 2 میلی­گرم در لیتر BA و 1 میلی­گرم در لیتر NAA مشاهده شد. بیشترین تعداد ریشه­ها (66/1) و همچنین بیشترین طول ریشه­ها (55/2 سانتی­متر) در تیمار هورمونی حاوی 1 میلی­گرم در لیتر IAA به همراه 1 گرم بر لیتر زغال فعال به­دست آمد. به­منظور سازگاری گیاهان از تیمارهای مختلف کوکوپیت، پرلیت و پیت موس استفاده شد که تنها 60 درصد گیاهان کشت شده در تیمارهای کوکوپیت، پرلیت و پیت موس با نسبت­های (1:1:1 و 1:2:1) زنده ماندند و به گلخانه انتقال و به­طور طبیعی در گلخانه رشد نمودند. این پژوهش می­تواند راه گشایی برای تکثیر سریع این گیاه در حال انقراض باشد.»


    ابوالفضل حاجی حیدر نیز ضمن تایید مطالب فوق افزود: «گونه (Allium stpitatum) ثبت شده در این اختراع از لحاظ ساختار ژنتیکی و فیزیولوژیکی تفاوت­های قابل توجهی با گونه (Allium hirtifolium Boiss.) دارد.»

    وی ادامه داد: «ریشه­یابی تفاوت دو گونه A. stipitatum و A. hirtifolium Boiss.، تفاوت در ساقه و تخمدان و معنی لاتین آن می باشد، که در گونه A. stipittum (stipitatum) تخمدان دارای تیغه میانی بوده و پهنک برگ دارای کرک می­تواند باشد یا نباشد. در صورتیکه در گونه A. hirtifolium Boiss. (hirtifolium) برگ­ها دارای کرک و پرز می­باشد. همچنین عوامل مختلفی در کشت بافت گیاهان مؤثر می­باشد. یکی از مهمترین و اصلی­ترین عوامل ساختار ژنتیکی است. با توجه به تفاوت­های ساختاری دو گونه و پاسخ­های متفاوت به شرایط کشت درون شیشه­ای، روش تکثیر نیز متفاوت می­باشد.»

   حاجی حیدر با تاکید بر روش تحقیقی این پژوهش افزود: «در اختراع ثبت شده از بذر برای تکثیر موسیر استفاده شده است و با توجه به اینکه این گیاه به ندرت بذر می­دهد و بذر آن دارای خواب است، باید پس از یک دوره سرما در شرایط طبیعی و در پاییز کاشته شود تا خواب بذر شکسته شود. خواب بذر موسیر از سختی پوسته بذر آن بر اثر عدم نفوذ آب و گازها ناشی می­شود. به­علاوه پوسته ممکن است قابل نفوذ باشد، ولی مقاومت مکانیکی زیادی در برابر خروج ریشه از خود نشان می­دهد و یا عدم جوانه­­زنی از وجود مواد بازدارنده در پوسته بذر ناشی می­شود. بنابراین بهره برداری از پیاز موسیر از طریق کاشت بذر مدت زمان زیادی را طلب می­کند تا پیاز به اندازه مورد نظر برسد. همچنین این گیاه دگرگشن بوده و توسط زنبور عسل گرده افشانی آن صورت می­گیرد، درنتیجه بذر تولید شده خصوصیات گیاه­های دیگر را نیز از نظر ژنتیکی دارا می­باشد و تفرق صفات شکل می­گیرد. در حالی که در اختراع ما از ریزنمونه صفحه پایگاهی پیاز موسیر (قسمت اصلی پیاز) برای تکثیر سریع این گیاه استفاده شده است و هیچگونه تفرق صفاتی شکل نمی­گیرد و گیاه تولید شده از نظر خصوصیات ژنتیکی یکسان می­باشد.»

    وی تصریح کرد: «در این اختراع تکثیر سریع موسیر از طریق صفحه پایگاهی پیاز، تعداد پیازچه تولید شده، باززایی پیازچه، ریشه­زایی (تعداد ریشه و طول ریشه) و سازگاری آن در شرایط گلخانه و مزرعه بررسی شده است.»

   ابوالفضل حاجی حیدر متولد سال 65،  با اشاره به نحوه آشنایی خود با خانم قادرمرزی در دانشگاه و در مراحل تدوین پایان نامه دانشجویی خود گفت: « طی مراحل کار با همکلاسیم خانم مهندس سمیه قادرمرزی همکار بودم که در تمامی مشکلات و سختی­های این راه خیلی خالصانه کمکم کرد تا بتوانم به مقصد برسم و در حال حاضر هم با هم ازدواج کردیم.»

    این مخترع جوان از تجربه کار در رشته های دیگر مانند دکوراسیون داخلی، تدریس و تالیف کتاب های کمک درسی نیز سخن گفت و ادامه داد: « اوایل در ارتباط با بیوتکنولوژی گیاهی که از گرایش­های رشته ی کشاورزی است پژوهش می­کردیم و برای چند مرکز پژوهشی رزومه ارسال کردیم که متأسفانه علی­رغم رزومه مناسب، با توجه به نبود بستر مناسب در رابطه با شغل همراه با رشته تحصیلی شرایطی برای استخدام پیش نیامد.»

    وی با اشاره به روند آغاز کارهای تحقیقاتی خود می گوید: «مراحلی از کار پایان نامه در پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی کرج انجام شد و در آنجا با آقای دکتر زارع کاریزی سرپرست گروه بیوتکنولوژی پژوهشکده آشنا شدیم که رزومه بسیار قوی داشتند، ما هم به این فکر افتادیم که رزومه خودمان رو ارتقا بدهیم و برای این کار با آقای زارع کاریزی در میان گذاشتیم و ایشان مراحل کار را توضیح دادند و از سختی­های آن گفتند ولی ما تصمیم داشتیم تا رو به جلو حرکت کنیم.»

   حاج حیدر از تاثیراتی که موقعیت ها و افراد مختلف در روند انگیزشی آنها داشتند نیز مطالبی بیان کرد و ادامه داد: «ترم دوم کارشناسی ارشد در یکی از کلاس­های درسی با عنوان روش تحقیق، استاد (آقای دکتر کامبیز بقالیان) یک جمله­ای گفتند که جرقه­ای را در من ایجاد کرد. ایشان گفتند: برای انجام کارهای پژوهشی باید در کنار اساتید خیلی خوب و عالی کار کرد تا سطح شما هم نسبت به آنها سنجیده شود، در زمینه بیوتکنولوژی ما هم افتخار این رو داشتیم که بهترین اساتید راهنما ، مشاور و داور را در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج در کنار خود داشته باشیم. همین مسئله باعث شد تا پایان نامه خود را بررسی روی گیاه موسیر انتخاب کنم که هم خواص دارویی بسیاری دارد و هم گیاه بومی ایران است، هر چند که در حال حاضر در معرض انقراض گرفته است. چون موضوع خوبی انتخاب شد و مراحل آزمایش هم در دو مرکز تحقیقاتی معتبر انجام شد تصمیم گرفتم که از این پایان نامه علاوه بر مقاله­های علمی-پژوهشی استخراج شده، دستورالعمل ثبت اختراع نیز به ثبت برسانم. تمامی مراحل کار با هزینه شخصی انجام شد که برای این پایان نامه با عنوان بهینه سازی کشت بافت و انتقال ژن به موسیر بومی ایران (Allium stipitatum) با استفاده از ژن گزارشگر gus مبلغ 22 میلیون ریال به مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران پرداخت شد و تا پایان مراحل کار نیز از هیچ بخش یا نهادی هیچگونه تسهیلاتی دریافت نشد.»

   سمیه قادرمرزی نیز با مروری بر اولین ثبت اختراعشان گفت: «اولین اختراع ما با موضوع بهینه سازی و تکثیر سریع گیاه موسیر بومی (Allium stipitatum) از طریق کشت بافت بود که برای ثبت و داوری آن مشکلات زیادی وجود داشت که با صبر، حوصله و پیگیری­های بسیار بالاخره به اتمام رسید و توانستیم دستورالعمل این روش را ثبت کنیم. بعد از ثبت اولین اختراع به فکر دومین ثبت اختراع افتادیم تا روش اول را تکمیل کنیم و دومین ثبت اختراع ما  با موضوع فرآیند بهینه سازی کشت بافت و انتقال ژن گزارشگر GUS به موسیر بومی، برای ثبت به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور فرستادیم که مجددا مشکلات و دشواری­های زیادی در میان راه وجود داشت ولی با صبر و شکیبایی این دستورالعمل و روش تکمیلی نیز به ثبت رسید.»

     وی با اشاره به برنامه های آتی خودشان گفت: «در حال حاضر نیز دو دستورالعمل دیگر را در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با موضوع­های فرآیند تکثیر سریع گیاه تاتوره تماشایی از طریق کشت بافت و فرآیند تولید ریشه­های مویین در گیاه دارویی تاتوره تماشایی به ثبت رساندیم و در حال حاضر دو ثبت اختراع دارای تأییدیه علمی هستند و مابقی مراحل اداری را طی می­کنند.»

       قادرمرزی با ابراز رضایت از فعالیت­های علمی و پژوهشی و راهی که پیموده­اند گفت: «راضی هستیم ولی انتظار داریم تا هم دانشگاه و هم بخش­های مرتبط از جمله پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی کرج از جوان­های خلاق، مبتکر و فعال بیشتر استفاده کنند تا بتوان تولیدات کشاورزی را به بهترین شکل به تجاری سازی و بخش اقتصادی متصل کرد.»

   وی با اشاره به انجام امور پژوهشی به صورت تیمی برای کسب موفقیت تاکید کرد: «در حال حاضر بازار فعالیت­های کارآفرینی بهتر شده ولی هیچگونه حمایتی از طرف نهادهای دولتی از نظر پشتیبانی و اعطای تسهیلات صورت نمی­گیرد و اگر جوان علاقه­مندی بخواهد کارآفرینی انجام بدهد  با مشکلاتی همچون عدم دریافت تسهیلات و وام کافی و یا عدم حمایت مناسب جامعه و صنعت از ایده­های نو روبرو خواهد شد که باید با صبر و استقامت بر تمامی این مشکلات غلبه کند و ناامید نشود.»

  این دو مخترع جوان کشور با اشاره به برخی مشکلات عرصه تولید و فعالیت مهمترین آنها را در اختیار نداشتن آزمایشگاه، زمین کشاورزی و گلخانه و مشکلات تجاری سازی محصول برشمردند.

    این دو جوان موفق عامل اصلی پیشرفتشان در این رشته را تعامل با اساتید صاحب نظر و بهره­مندی از رهنمودها و راهنمایی‌هایشان عنوان کردند و تصریح کردند: «در این راه پر فراز و نشیب الگوی اصلی و انگیزه اصلی پیشرفتمان در زندگی پدرها و مادرهایمان بودند؛ اما جا دارد از استاد راهنمای بزرگوارمان آقای دکتر مسعود توحیدفر و اساتید برجسته دانشگاهی آقای دکتر سید مهدی میری، آقای دکتر محمدرضا بی­همتا (دومین دانشمند برتر علوم کشاورزی در ایران در سال 1392)، آقای دکتر امیر­رضا زارع کاریزی و آقای دکتر پژمان مرادی که در مراحل کار همیشه یار و یاورمان بودند نیز تقدیر کرده و از حمایت های رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج جناب آقای دکتر محمدحسن برهانی فر و دکتر سیداحسان شیرنگی معاون پژوهشی و سایر مسئولین این دانشگاه نیز تشکر کنیم و در پایان از مسئولان دولتی انتظار داریم از جوانان علاقه­مند و برتر در زمینه­های تخصصی در مراکز آموزشی و پژوهشی استفاده کنند و اگر شخصی رزومه قوی داشت حتما وی را در بخش پژوهش، تولید و تجارت به کار بگیرند.»

    این زوج مخترع به دانشجویان و فارغ‌التحصیلان جویای کار توصیه کردند: « براساس بازار کار کشور رشته تحصیلی خود را انتخاب کنند تا بهتر بتوانند به بازار کار بپیوندند. البته به فارغ­التحصیلان جویای کار نیز می گوییم که ناامید نباشند و سعی کنند تا بهترین توانایی خود را ارائه بدهند و مطمئن باشند که بهترین اتفاق برایشان خواهد افتاد.»

 

روابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج


( ۲ )