بازگشت به صفحه اصلی

 

زندگي نامه عباس ماهيار

دکتر عباس ماهيار در هشتم دي ماه سال 1316 در شهرستان عجب شير از توابع مراغه در استان آذربايجان شرقي ديده به جهان گشود. تحصيلات ابتدايي را در دبستان سعدي و تحصيلات متوسطه را در دبيرستان فردوسي و لقمان در شهر تبريز به پايان رساند. در مهر ماه 1336 وارد دانشسراي عالي تبريز گرديد و در رشته زبان و ادبيات فارسي در مقطع کارشناسي مشغول به تحصيل گرديد. ايشان در سال 1350 وارد مقطع کارشناسي ارشد و در سال 1353 به دوره دکتري در دانشگاه تهران راه يافتند. دکتر ماهيار در سال 1357 با درجه "الف" از مقطع دکتري فارغ التحصيل گرديدند. عنوان پايان نامه ايشان "تصحيح انتقادي ديوان اثير اخسيکتي" بوده است.

 

ايشان از تاريخ 24/9/1356 با سمت مديريت پژوهشگاه واژه هاي فارسي فرهنگستان زبان فارسي مشغول به کار گرديدند. با حکم رئيس فرهنگستان از تاريخ 5/10/1356 به عضويت در شوراي پژوهشي فرهنگستان زبان ايران درآمدند و از تاريخ 19/12/1357 با حکم وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي وقت به سرپرستي فرهنگستان زبان فارسي ارتقاء يافتند. در تاريخ 5/7/1358 يک بار ديگر به مديريت گروه واژه هاي فارسي انتخاب شدند.

از تاريخ 21/8/1358 با حکم دکتر حسن حبيبي وزير وقت وزارت علوم به عضويت در شوراي بنياد فرهنگستان ها درآمدند. از تاريخ 2/4/1362 نيز با حکم رئيس موسسه مطالعات و تحقيقات، عضويت در کميته انتصاب و ترفيع فرهنگي را عهده دار شدند.

 

دکتر ماهيار از سال 1363 تا زمان بازنشستگي در دانشگاه تربيت معلم تهران عضو هيات علمي بودند و هم اکنون نيز در دانشگاه آزاد اسلامي واحد کرج در مجموعه هيات علمي تمام وقت آن دانشگاه مشغول تدريس مي باشند. ايشان در سال 1374 به عنوان استاد نمونه دانشگاه تربيت معلم انتخاب شدند و از اسفند ماه 1376 با حکم رئيس دانشگاه به عضويت شوراي دانشگاه تربيت معلم درآمدند. دکتر ماهيار در اسفند ماه 1370 به رتبه دانشياري و در تيرماه 1376 به رتبه استادي دست يافتند و با پايه استادي 21 بازنشسته گرديدند.

 

ايشان داراي دو فرزند پسر به نام هاي "افشين ، متولد 1345، جراح و متخصص ارتوپدي از دانشگاه علوم پزشکي ايران" و "شاهين ، متولد 1350،  کارشناس شيمي کاربردي از دانشگاه تهران،کارشناس ارشد مهندسي محيط زيست از دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شمال و کارشناس ارشد باستان شناسي از دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران مرکز"    مي باشند.

 

عضويت ها ( در مجامع علمي، هيات تحريريه مطبوعات پژوهشي و ... ) :

- عضويت در هيات تحريريه مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه قم.

- عضويت در هيات تحريريه مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تربيت معلم.

 

آثار مکتوب تحقيقي و پژوهشي ( کتاب ) شامل تاليف، ترجمه و تصحيح :

1- صرف و نحو براي دانشجو     1362  با هزينه مولف.

2- تصحيح انتقادي تسليه الاخوان (نوشته عطا ملک جويني)    1362  انتشارات آباد.

3- مرجع شناسي 1   1368   انتشارات دانشگاه پيام نور.

4- نظم3 بخش اول    1370  انتشارات دانشگاه پيام نور.

5- عروض فارسي شيوه اي نو براي آموزش عروض و قافيه  1372   نشرقطره.

6- صرف و نحو عربي   1373    سازمان سمت.

7- گزيده خاقاني   1372   نشر قطره.

8- مرجع شناسي ادبي و روش تحقيق   1376   نشر قطره.

9- سيماي شير يزدان در حديقه الحقيق   1379  انتشارات جام گل.

10- مرجع شناسي 1    1380    انتشارات جام گل.

11- شرح مشکلات خاقاني دفتر يکم " ثري تا ثريا " 1382 انتشارات جام گل.

12- شرح مشکلات خاقاني دفتر دوم " خارخار بند و زندان " 1382  انتشارات جام گل.

13- شرح مشکلات خاقاني دفترسوم " نسيم صبح " 1380  دفتر انتشارات جام گل.

14- شرح مشکلات خاقاني دفتر چهارم " پنجنوش سلامت" 1384  انتشارات جام گل.

15- شرح مشکلات خاقاني دفتر پنجم " گنجينه اسرار" 1385  انتشارات جام گل.

16- سحر بيان خاقاني   1385   انتشارات جام گل.

17- صرف و نحو 1 و2   انتشارات سازمان سمت.

18- مالک ملک سخن " شرح قصايد خاقاني"  1389   انتشارات سخن.

 

آثار مکتوب تحقيقي و پژوهشي ( مقاله ) :

1- گريواره يا گريوازه، پژوهشنامه فرهنگستان زبان ايران 1356.

2- مراغه در قرن ششم، انتشارات دانشگاه تربيت معلم، 1358.

3- لطائف التفسير، نشر دانش، سال دوم، شماره سوم فروردين و ارديبهشت 1361.

4- انوري ابيوردي و اقتباس خاص او از آيات قرآن، مجله رشد آموزش ادب فارسي سال چهارم، بهار و تابستان 1367.

5- چند نکته در شعر خاقاني، مجله رشد آموزش ادب فارسي سال چهارم، تابستان 1367.

6- تسامح شاعرانه، مجله رشد آموزش ادب فارسي سال چهارم، زمستان 1367.

7- نگاهي به سوي اختران و افلاک، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، شماره سوم و چهارم، سال بيست و سوم، پائيز و زمستان 1369.

8- رفع ابهام از چند جمله در کتاب چهار مقاله نظامي عروضي، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، شماره چهارم، سال بيست و چهارم، زمستان 1370.

9- تحليل قصيده حبسيه خاقاني، مجله رشد آموزش ادب فارسي سال هفتم، زمستان 1370 شماره 27.

10- حافظ و احکام نجوم، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران، شماره سوم و چهارم، سال بيست و نهم، پائيز و زمستان 1370.

11- ذوالقرنين و اسکندر يا اسکندر ذوالقرنين، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، شماره سوم ، سال بيست و پنجم، پائيز 1371.

12- گوشه اي از تاثير داستان پيامبران در شعر خاقاني، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تربيت معلم دوره جديد، سال اول، شماره اول، تابستان 1372.

13- راز پنهان، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، شماره سوم و چهارم، سال بيست و ششم، پائيز و زمستان 1372.

14- محبت و عشق و جايگاه آن در تفسير کشف الاسرار، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تربيت معلم دوره جديد، سال اول، شماره دوم و سوم، پائيز و زمستان 1372.

15- مشايخ تذکره الاوليا. بشر حافي ، نشريه دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، پائيز و زمستان 1372، سال 26، شماره مسلسل 148-149.

16- خاقاني در راه کعبه، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، شماره دوم، سال بيست و هفتم، تابستان 1373.

17- اختر و فلک در روزگاران پيشين، نشريه دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، زمستان و بهار 1373 - 1374، شماره مسلسل 152-153.

18- بناي کعبه و پوشش آن، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد، شماره اول دوم، سال بيست و نهم، بهار و تابستان 1375.

19- عطيه، نشريه دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تبريز، بهار 1379 ، سال چهل و سوم ، شماره مسلسل 174.

20- تنگلوشا، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تربيت معلم،  بهار 1380.

21- خاقاني و علوم غريبه، مجله مطالعات و تحقيقات ادبي، سال اول، شماره 1و2 ، بهار و تابستان 1383.

22- تعويذ در شعر خاقاني، مجله دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تربيت معلم دوره جديد، سال دوازدهم و سيزدهم، شماره     47 -49، زمستان 1383 و بهار 1384.

23- تصوير سازي خاقاني از القاب و صفات و خصوصيات امام علي (ع)، دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه قم، سال اول، شماره اول، پائيز 1385.

24- ساعتي با مولف تذکره خير البيان و کتاب احيا الملوک، مجله زبان و ادبيات فارسي دانشگاه سيستان و بلوچستان، سال ششم، بهار و تابستان 1387.

25- خاقاني و کاربرد الفاظ در معاني غريب، جشن نامه استاد دکتر انزابي نژاد، انتشارات سخن، 1389.

 

 نگارش مدخل ها در دايره المعارف ها:

1- بلاغت:                                   دانشنامه فرهنگستان زبان فارسي، جلد دوم ص 26.

2- بيت:                                       دانشنامه فرهنگستان زبان فارسي، جلد دوم ص 95.

3- تثليث:                                     دانشنامه فرهنگستان زبان فارسي، جلد دوم ص 244.

4- جدع:                                      دانشنامه فرهنگستان زبان فارسي، جلد دوم ص 501.

5- حدائق السحر في دقائق الشعر :     دانشنامه جهان اسلام، جلد 12، ص 697.

6- خاقاني شرواني :                       دانشنامه جهان اسلام، جلد 14، ص 660.

مقالات ارائه شده به کنفرانس ها و سمينارها:

1- تپيک دره و گويش محلي آن، ششمين کنگره تحقيقات ايراني، جلد سوم مقالات چاپ شده.

2- فارسي دري در سده هاي يکم و دوم و سوم، هفتمين کنگره تحقيقات ايراني، فرهنگستان ادب و هنر چاپ کرده است.

3- بررسي اصطلاح " ستاره به روز نمودن" ، هشتمين کنگره تحقيقات ايراني، جلد نخست مقالات چاپ شده.

4- اختيار نيکو و طالع فرخ و نافرخ در مثنوي خسرو و شيرين نظامي، کنگره بين المللي حکيم نظامي در دانشگاه تبريز، 1370.

5- شمس و حديث نبوي و بيان دو نکته در آن باب، مجموعه مقالات بزرگداشت شمس تبريزي، انجمن مفاخر فرهنگي، 1378.

6- سايه هاي نامرئي بر سر مضامين خاقاني، نخستين گردهمايي انجمن ترويج زبان فارسي 1385.

7- خاقاني ساحر کيمياگر، مجموعه مقالات برگزيده همايش خاقاني شناسي، 1384.

8- شرح و توضيح يک بيت از سعدي " مر او را رسد کبريا و مني" سومين گردهمايي انجمن ترويج زبان فارسي در دانشگاه مشهد.

9- قله با صلابت تخيل خاقاني، دانشگاه آزاد اسلامي واحد کرج 12/3/1382.

10- خاقاني و عرفان، دانشگاه آزاد اسلامي واحد کرج 1/9/1382.

11- مهارت هاي خاقاني در ابداع مضامين بر پايه خاستگاه هاي آن ها، دانشگاه آزاد اسلامي واحد کرج، 20/7/1385

12- آسمان در آئينه مثنوي معنوي، دانشگاه آزاد اسلامي واحد تبريز، اسفند ماه 1385.

 

 

عباس ماهيار

سخن

خاقاني شاعري است که در حق او هر چه گوييم بيش بود. درياي مواج ومتلاطم ذهن او شاعران ونويسندگان و منتقدان و پژوهندگان بسياري را به ساحل بي کرنه خود راه نداده است. هرکسي از ظن خود يارش شده است.جمعي او را شاعري مغلق گوي و بعضي او را سراينده اشعار بي معني گفته اند و براي به جز پانصد بيت از اشعار او معني محصلي نيافته اند ام حقيقت چيز ديگري است.او با بيان ساحرانه خود کاخ ابداع نويي بنا کرده و شيوه اي تازه آورده است.

 

 

 

گزيده اشعار خاقاني

دکتر عباس ماهيار

قطره

بخش اعظم اشعار خاقاني در مدح و ستايش پادشاهان و اميران و بزرگان عصر است که شاعر، هنر نبوغ آميز خود را در قصايدي استوار و فخيم نثار آنان کرده است. بخش ديگر از اشعار او را قصايدي تشکيل مي دهد که بيانگر اعتقادات مذهبي اوست. قسمتي ديگر از اشعار خاقاني مراثي اوست که جانگدازترين آنها در حق رشيدالدين و مرگ تالم بار اوست. محسوس ترين خصوصيت شعر در عصر خاقاني پيچيدگي و دشواري و ديريابي آن است. خاقاني در شعر خود به تکرار مضامين پيشينيان نمي پردازد و به خود اجازه نمي دهد که آنچه را ديگران گفته اند در لباسي ديگر ارائه کند. در اين کتاب نيز مولف گزيده اي از قصايد، غزليات و رباعيات خاقاني را شرح کرده است.

 

 

عروض فارسي

دکتر عباس ماهيار

قطره

ادبيات فارسي به حق يکي از مهم ترين حلقه ها در سلسله آثار ادبيات جهاني و گوهر ممتاز مدنيت و فرهنگ مشرق زمين و دنياي اسلام است. نفوذ و انتشار فارسي دري در اقصي نقاط اين سرزمين، عروض عربي را نيز همراه خود به همه جا برده است و آن را به وزن شعر فارسي مبدل ساخته است. از قرن هفتم به بعد نيز توجه به برخي ديگر از بحور و اوزان ويژه شعر عرب، موجب ظهور بحرها و وزن هاي جديد در شعر فارسي گرديده است. اين کتاب نتيجه بررسي استقرايي اشعار فارسي در اوزان و بحور مختلف توسط نويسنده است که در طول ساليان تدريس حاصل گرديده است.

 

 

مرجع شناسي ادبي و روش تحقيق

دکتر عباس ماهيار

قطره

دوست و دشمن اعتراف دارند که پدران ما، مردماني هوشيار و دوستدار سخنان نغز و نيکو بودند. سنگ نوشته هايي که به زبان فارسي باستان در کمرکش کوهها بر تخته سنگها نقش بسته است تنها از قدرت حاکمان اين ديار حکايت نمي کند و بر فرهنگ و مدنيت آنان نيز دلالت دارد. شايد اوستا قديم ترين اثر مکتوب مردم ايران زمين باشد. تأليف خداي نامه هاي متعدد و ترجمه آنها در قرون اوليه اسلامي به زبان عربي نيز نشان دهنده توجه نياکان ما به کتاب و کتابداري است. بزرگان ما با آنکه از امکانات امروزي بهره نمي بردند، باز کتابخانه هاي بزرگ داير مي کردند و کتابهاي نفيس فراهم مي آوردند. در اين کتاب در فصل هاي مختلف به بررسي کتاب و کتابخانه و روشهاي طبقه بندي مشهور وروش تحقيق از منابع راهنما در زمينه ادب فارسي، علوم ديني و تاريخي پرداخته شده است.

 

 

نظم 3

دکتر عباس ماهيار

پيام نور

اين کتاب منتخبي از يازده قصيده خاقاني شرواني است. هر يک از اين قصايد به لحاظ حادثه يا رخداد مهمي و يا به جهت اهميتي که قصيده در ديوان خاقاني و يا ميان محققان داشته است، انتخاب شده است و در آغاز هر قصيده به اين امر مهم تحت عنوان درباره اين قصيده اشاره شده است. در تنظيم کتاب سعي شده است که ابتدا قصايد آسان مورد شرح قرار بگيرد تا اندک اندک زمينه براي طرح قصايد مشکل تر فراهم آيد. يادآوري اين نکته ضروري است که شعر خاقاني دشوار است و احياناً از اشعار پيچيده ادب فارسي است. لذا براي درک بهتر مفاهيم بايد مشکلات موجود در شعر را با دقت و حوصله تمام مورد مطالعه قرار داد. با خواندن اين کتاب ضمن آشنايي با شعر و مضامين شعري قرن ششم هجري و شناخت مهارتهايي که شاعر در معني آرايي در نظر داشته است، به شناختي هر چند مختصر در رابطه با آشنايي شاعر از دانشهاي مختلف آن ايام که با تکيه بر آنها به ابداع مضامين پرداخته است نيز دست مي يابيم.

 

 

صرف و نحو عربي

دکتر عباس ماهيار

سمت

بعد از پيروزي اعراب بر ايرانيان و بسط و گسترش زبان قرآن در ساير بلاد، لزوم توجه به آموزش صرف و نحو زبان عربي بيشتر آشکار شد. روزگار ابن نديم را آغاز نهضت علمي اسلامي دانسته اند و اين حرکت در سده هاي بعدي رشد بيشتري داشته است و در نتيجه عالماني به ظهور رسيده اند که بيشتر زندگي خود را وقف علوم اسلامي ساخته اند. بي شک پيشنياز همه اين علوم آموزش صرف و نحو بوده است و امروز نيز براي درک بهتر کتاب هاي ادبي که به عنوان مواريث فرهنگي از پيشينيان به ما رسيده است، از اهميت به سزايي برخوردار است. درک بهتر از آيات قرآني و احاديث و کلام بزرگان در آثار ادب فارسي بدون توجه به صرف و نحو زبان عربي ميسر نخواهد بود. در اين کتاب نيز با بحث در اين زمينه و استفاده از شاهد و مثالهايي از قرآن و حديث سعي شده است تا گامي هر چند کوچک در اين جهت برداشته شود.

 

 

مرجع شناسي 1

دکتر عباس ماهيار

پيام نور

براي مطالعه متن کتاب، دانشجويان ناگزير از مراجعه به کتابخانه هاي معتبرند و علي الاصول مرجع شناسي وقتي لذت بخش و مفيد خواهد بود که با شناخت علمي کتاب ها توام باشد. چه، تنها حفظ نام کتاب ها بدون مراجعه و بررسي مطالب آنها باري اضافي بر دوش دانشجويان خواهد بود. راهنمايي دانشجويان و علاقه مند ساختن آنان به مراجعه به چنين کتابهايي از طرف استادان محترمي که وظيفه رفع اشکال دانشجويان را به عهده دارند بايد عملي گردد. اين کتاب نيز که براي دانشجويان دانشگاه پيام نور نوشته شده است، سعي دارد در اين جهت گام بردارد.

 

 

صرف و نحو عربي 1و2

دکتر عباس ماهيار

سمت

کتاب براي دانشجويان رشته ادبيات فارسي تاليف شده و مشتمل بر دو بخش اصلي صرف و نحو است. در بخش نخست به طور مبسوط در مورد فعل، اسم و حرف توضيح داده شده است و در بخش دوم نگرشي جامع بر ساختار کلام گرديده است. در پايان هر مبحث نمونه تمرين مربوط به آن نيز آورده شده تا به درک صحيح مطلب کمک کند. اثر حاصل ساليان دراز تدريس عربي توسط دکتر ماهيار است.

 

 

صرف و نحو براي دانشجو

دکتر عباس ماهيار

مولف

اين کتاب يکي از نخستين کتابهايي است که توسط دکتر ماهيار و با هزينه شخصي به صورت ناشر- مولف در بهمن ماه 1358 به چاپ رسيده است. کتاب حاصل يادداشت هايي است که نويسنده طي ساليان دراز تنظيم و تدوين کرده و در تدريس قواعد عربي در کلاس هاي مختلف از آنها بهره برده است. اين کتاب در ساليان بعد به صورتي کامل تر تحت دو عنوان مجزا توسط سازمان انتشارات سمت به چاپ هاي متعدد رسيده و امروز جزو منابع درس عربي شمرده مي شود.

 

 

تسليه الاخوان

عطا ملک جويني – تصحيح و تحشيه دکتر عباس ماهيار

آباد

ميراث فرهنگي پربار ادب ايراني که از پشتوانه 1400 سال فرهنگ اسلامي برخوردار است در سده هاي چهارم و پنجم از فخامت و استواري ويژه اي برخوردار بوده است. کتاب حاضر يکي از دو رساله اي است که علاء الدين عطاملک جويني در سال 680 هجري قمري نوشته است. خانواده عطاملک از خانواده هاي مشهور ايراني است که همواره در دولت هاي سلجوقي و خوارزمشاهي و ايلخانان مغول صاحب مشاغل مهم بوده اند و غالبا سمت صاحب ديواني داشته اند. موضوع اين کتاب طرح وقايع و سخن چيني هايي است که در آخرين سال زندگي عطاملک به وقوع پيوسته است.

 

 

خارخار بند و زندان

دکتر عباس ماهيار

قطره

قصيده نود و يک بيتي خاقاني با مطلع : فلک کجروتر است از خط ترسا مرا دارد مسلسل راهب آسا در ميان اهل ادب به قصيده حبسيه و يا قصيده ترسائيه و در مواردي هم به قصيده گبريه شهرت يافته است و يکي از قصايد مشکل خاقاني است که از ديرباز مورد توجه کساني بوده است که گاه ديوان او را مطالعه کرده اند. به جهت آن که ممدوح قصيده، عزالدوله عظيم الروم مسيحي بوده است، شاعر کوشيده تا اصطلاحات آيين مسيحيت را به شيوه هاي مختلف در قصيده ياد کند